Encyklopedia Grodziska Mazowieckiego
Ludzie, miejsca i historia miasta i powiatu · 11 haseł, 36 źródeł – przy każdym fakcie
Zacznij tutajHistoria Grodziska MazowieckiegoGrodzisk Mazowiecki wyrósł z osady przy dawnym grodzie nad Mrowną i jest miastem od 1522 roku. O jego dzisiejszym kształcie zdecydowały kolej, która dotarła tu w 1845 roku, i letniska z przełomu XIX i XX wieku.Czytaj hasło
Historia i wydarzenia
Postacie
Leonid TeligaLeonid Teliga (1917–1970) – żeglarz i autor książek o swoim rejsie, pierwszy Polak, który samotnie opłynął świat (1967–1969, na jachcie „Opty”). Dzieciństwo i młodość spędził w Grodzisku Mazowieckim, którego był honorowym obywatelem.
Tadeusz BairdTadeusz Baird (1928–1981) – polski kompozytor, jeden z twórców festiwalu Warszawska Jesień. Urodził się w Grodzisku Mazowieckim; jego imię nosi tu szkoła muzyczna, ulica i osiedle.
Parki, stawy i przyroda
Park im. hrabiów SkarbkówPark im. hrabiów Skarbków to pięciohektarowy park w centrum Grodziska, między torami kolejowymi a willą „Foksal”. Był częścią ogrodów Mokronowskich w Jordanowicach, a mieszkańcom udostępniono go około 1870 roku.
Stawy GolianaStawy Goliana to tereny rekreacyjne ze stawami w centrum Grodziska, przy ul. Stawowej 10. Powstały prawdopodobnie w XIX wieku przez spiętrzenie Rokicianki, a od 2017 roku stoi tu pierwszy w Polsce pomnik żeglarza Leonida Teligi.
Stawy WalczewskiegoStawy Walczewskiego to park ze stawami przy ul. Nadarzyńskiej, na terenie dawnego majątku Jordanowice. Latem działa tu strzeżone kąpielisko miejskie i wypożyczalnia kajaków i rowerów wodnych prowadzone przez OSiR.
Zabytki i budynki
Kościół św. Anny w Grodzisku MazowieckimKościół św. Anny to późnobarokowy kościół parafialny w centrum Grodziska, przy placu Króla Zygmunta Starego. Mokronowscy zaczęli go wznosić pod koniec XVII wieku; wcześniej, od XIV wieku, stał tu kościół drewniany.
Willa „Radogoszcz”Willa „Radogoszcz” to letnia rezydencja z 1889 roku przy ul. Sienkiewicza 31, zbudowana dla carskiego urzędnika Zacharija Puciaty. Dziś należy do Ośrodka Kultury: działa w niej galeria etnograficzna i kino „Wolność”.- Zakład wodoleczniczy dr. BojasińskiegoZakład wodoleczniczy założył w 1884 roku lekarz Michał Bojasiński w Jordanowicach, dziś części Grodziska. Przez blisko pół wieku był uzdrowiskiem, w którym bywali m.in. Władysław Reymont i Adolf Dygasiński; w budynku działa dziś Szkoła Podstawowa nr 1.
Herb, rody i symbole
Grodzisk na osi czasu
- ok. 1355Tomasz Grodziski funduje pierwszy, drewniany kościół. Historia Grodziska Mazowieckiego
- 22 lipca 1522Zygmunt I Stary nadaje Grodziskowi prawa miejskie. Historia Grodziska Mazowieckiego
- 1540Pożar niszczy większość zabudowy miasta. Historia Grodziska Mazowieckiego
- 1623Miasto kupują Mokronowscy herbu Bogoria. Historia Grodziska Mazowieckiego
- 1655Potop szwedzki niszczy Grodzisk. Historia Grodziska Mazowieckiego
- 1687Prezbiterium murowanego kościoła z fundacji Mokronowskich. Kościół św. Anny w Grodzisku Mazowieckim
- 1714Gotowe kaplice i nawa główna kościoła św. Anny. Kościół św. Anny w Grodzisku Mazowieckim
- XVIII wiekPowstają ogrody jordanowickie Mokronowskich – dzisiejszy Park Skarbków. Park im. hrabiów Skarbków
- 25 września 1808Konsekracja kościoła św. Anny. Kościół św. Anny w Grodzisku Mazowieckim
- 14 czerwca 1845Otwarcie odcinka Warszawa – Grodzisk Drogi Żelaznej Warszawsko-Wiedeńskiej. Historia Grodziska Mazowieckiego
- 1846Przy stacji staje willa „Foksal” – dom zajezdny dla podróżnych. Kolej w Grodzisku: dworzec PKP i WKD
- XIX wiekSpiętrzenie Rokicianki tworzy Stawy Goliana. Stawy Goliana
- 1869Miasto z Jordanowicami kupuje hrabia Henryk Skarbek. Historia Grodziska Mazowieckiego
- 1870Grodzisk traci prawa miejskie. Historia Grodziska Mazowieckiego
- ok. 1870Park Skarbków zostaje otwarty dla mieszkańców. Park im. hrabiów Skarbków
- 1881Początek parcelacji majątku Skarbków i budowy letnisk. Historia Grodziska Mazowieckiego
- 1884Dr Michał Bojasiński otwiera zakład wodoleczniczy w Jordanowicach. Zakład wodoleczniczy dr. Bojasińskiego
- 1888Kościół św. Anny zyskuje nawy boczne i wieżę. Kościół św. Anny w Grodzisku Mazowieckim
- 1889Budowa willi „Radogoszcz” dla Zacharija Puciaty. Willa „Radogoszcz”
- 1908Zakład wodoleczniczy dostaje własną elektrownię. Zakład wodoleczniczy dr. Bojasińskiego
- 1915Grodzisk odzyskuje prawa miejskie. Historia Grodziska Mazowieckiego
- 28 maja 1917W Wiaźmie rodzi się Leonid Teliga. Leonid Teliga
- 1919Rodzina Teligów zamieszkuje w Grodzisku, przy dzisiejszej ul. Traugutta 3. Leonid Teliga
- 1922–1924Budowa obecnego dworca w stylu dworkowym. Kolej w Grodzisku: dworzec PKP i WKD
- 11 grudnia 1927Do Grodziska dojeżdża elektryczna kolejka EKD (dziś WKD). Historia Grodziska Mazowieckiego
- 1928Do nazwy miasta dochodzi przymiotnik „Mazowiecki”. Historia Grodziska Mazowieckiego
- 26 lipca 1928W Grodzisku rodzi się kompozytor Tadeusz Baird. Tadeusz Baird
- 1932Zamknięcie zakładu wodoleczniczego. Zakład wodoleczniczy dr. Bojasińskiego
- 1 września 1939Niemieckie naloty na miasto w pierwszym dniu wojny. Historia Grodziska Mazowieckiego
- luty 1941Niemcy przenoszą Żydów z Grodziska do getta warszawskiego. Historia Grodziska Mazowieckiego
- 17 stycznia 1945Koniec okupacji niemieckiej. Historia Grodziska Mazowieckiego
- 1951EKD zmienia nazwę na Warszawska Kolej Dojazdowa. Kolej w Grodzisku: dworzec PKP i WKD
- 1956Pierwsza Warszawska Jesień – Baird jest jednym z jej twórców. Tadeusz Baird
- 1962Kościół św. Anny trafia do rejestru zabytków. Kościół św. Anny w Grodzisku Mazowieckim
- 25 stycznia 1967Leonid Teliga wypływa z Casablanki w samotny rejs dookoła świata. Leonid Teliga
- 30 kwietnia 1969Teliga kończy rejs – pierwszy Polak, który samotnie opłynął świat. Leonid Teliga
- 21 maja 1970Umiera Leonid Teliga. Leonid Teliga
- 28 maja 1976SP nr 5 w Grodzisku otrzymuje imię Leonida Teligi. Leonid Teliga
- 2 września 1981Umiera Tadeusz Baird. Tadeusz Baird
- 1982Szkoła muzyczna w Grodzisku otrzymuje imię Tadeusza Bairda. Tadeusz Baird
- 1989Gmina przejmuje willę „Radogoszcz”. Willa „Radogoszcz”
- 28 czerwca 1995Rada Miejska zatwierdza herb Bogoria i flagę miasta. Herb Grodziska Mazowieckiego (Bogoria)
- 1999Powstaje powiat grodziski z siedzibą w Grodzisku. Historia Grodziska Mazowieckiego
- 2010Przy Stawach Walczewskiego powstaje „Orlik 2012”. Stawy Walczewskiego
- 22 lipca 2012Otwarcie zrewitalizowanego centrum na 490-lecie miasta. Historia Grodziska Mazowieckiego
- 2015Budynek dawnego uzdrowiska po przebudowie trafia do SP nr 1. Zakład wodoleczniczy dr. Bojasińskiego
- grudzień 2016Koniec pierwszego etapu przebudowy Stawów Walczewskiego. Stawy Walczewskiego
- 2 października 2017Odsłonięcie pomnika Leonida Teligi przy Stawach Goliana. Stawy Goliana
- 2017Na Stawach Walczewskiego rusza kąpielisko. Stawy Walczewskiego
- 2019W willi „Radogoszcz” rusza kino „Wolność”. Willa „Radogoszcz”
- 2021Na Stawach Walczewskiego staje rzeźba „Totem Zwierząt”. Stawy Walczewskiego
- 19 czerwca 2022W Parku Skarbków rusza tężnia solankowa. Park im. hrabiów Skarbków
- 20 lutego 2023Otwarcie przebudowanej stacji WKD Grodzisk Radońska. Kolej w Grodzisku: dworzec PKP i WKD
Jak powstaje encyklopedia
Każde hasło piszemy własnymi słowami na podstawie źródeł: stron urzędów i instytucji, rejestrów zabytków, encyklopedii i opracowań historycznych. Numery w nawiasach prowadzą do źródła konkretnego zdania, a pod hasłem jest data, kiedy je sprawdzaliśmy. Na razie piszemy o postaciach historycznych, miejscach i wydarzeniach – nie o osobach żyjących.
Znasz historię swojej ulicy, masz stare zdjęcie albo widzisz błąd? Napisz do redakcji – dopiszemy źródło i poprawimy hasło.