Jaktorów to wieś i siedziba gminy wiejskiej w powiecie grodziskim, na skraju dawnej Puszczy Jaktorowskiej. W 1627 roku zmarła tu ostatnia znana samica tura, a pamiątkowy głaz z napisem o turze stoi w Jaktorowie nad rzeką Pisią Tuczną.[1][2][3]
Wieś w puszczy
Nazwa wsi pochodzi od imienia Jaktor, dawnego spolszczenia imienia Hektor. Najstarsze ślady osadnictwa to kurhany z III–IV wieku n.e. na polach za wsią. Pierwsze pisemne wzmianki o samym Jaktorowie pochodzą z 12 września 1451 roku, gdy książę mazowiecki Władysław I nadał ziemię sochaczewską swojej żonie Annie.[2][4]
W grudniu 1410 roku, według strony gminy, król Władysław Jagiełło odpoczywał w puszczach Bolimowskiej i Jaktorowskiej i przez cztery dni polował na tury. W późnym średniowieczu Jaktorów należał do powiatu sochaczewskiego, a sąsiedni Grodzisk – do powiatu mszczonowskiego; oba tworzyły ziemię sochaczewską (zob. historia Grodziska).[4]
Ostatni tur
Puszcza Jaktorowska od początku XV wieku była główną ostoją turów, chronioną prawem królewskim. Mimo ochrony pogłowie spadało: w drugiej połowie XVI wieku żyło tu już tylko kilkadziesiąt sztuk (Wikipedia podaje około 50 w 1557 roku). Uznaje się, że ostatni przedstawiciel gatunku padł śmiercią naturalną w Puszczy Jaktorowskiej w 1627 roku; Wikipedia pisze o ostatniej samicy.[1][2][3]
Według Instytutu Polonika prawdopodobną przyczyną był zakaźna choroba bydła domowego, na którą izolowane od dziesięcioleci stado nie miało odporności. Ten sam instytut opisuje róg myśliwski wykonany z rogu tura, który padł w 1620 roku w Puszczy Jaktorowskiej i trafił do króla Zygmunta III Wazy.[1]
Pamiątką po turze jest głaz narzutowy z napisem „Tur – Bos primigenius Bojanus”, który stoi nad Pisią Tuczną w Jaktorowie. Wikipedia podaje, że pomnik odsłonięto w 1972 roku.[2][3]
Gmina i kolej
Gmina Jaktorów leży około 40 km od Warszawy. Według strony gminy zajmuje 5 524 ha (78% to użytki rolne) i liczy około 10 tys. mieszkańców w 17 wsiach, które tworzą 14 sołectw, w tym Jaktorów A, Jaktorów B i Jaktorów-Kolonia. Przez gminę biegnie droga wojewódzka nr 719 oraz linia Warszawa – Skierniewice – Łódź (przez Jaktorów i Międzyborów) i Centralna Magistrala Kolejowa.[4][5]
Gmina chroni między innymi pomniki przyrody, wśród nich trzy „szpalery wiedeńskie” sosen wzdłuż torów w Jaktorowie-Kolonii, oraz zespół Wydmy Międzyborskie (31,46 ha). W latach 1975–1998 Jaktorów należał do województwa skierniewickiego; dziś jest jedną z sześciu gmin powiatu grodziskiego, obok m.in. Milanówka.[2][4]
Oś czasu
- 1410Władysław Jagiełło poluje na tury w puszczach Bolimowskiej i Jaktorowskiej.[4]
- 12 września 1451Pierwsza pisemna wzmianka o Jaktorowie.[4]
- 1620W Puszczy Jaktorowskiej pada tur, którego róg trafia do Zygmunta III Wazy.[1]
- 1627W Puszczy Jaktorowskiej umiera ostatni znany tur.[1][3]
- 1972Odsłonięcie pomnika ostatniego tura w Jaktorowie.[3]
Na miejscu dziś
Często pytacie
Jaktorów: pytania
3 pytania
Gdzie zginął ostatni tur?
W Puszczy Jaktorowskiej na Mazowszu, w 1627 roku. Według źródeł ostatni osobnik, samica, padł śmiercią naturalną. Pomnik z napisem stoi w Jaktorowie.
Skąd nazwa Jaktorów?
Od imienia Jaktor – dawnego spolszczenia imienia Hektor.
Do jakiego powiatu należy Jaktorów?
Do powiatu grodziskiego (województwo mazowieckie). W latach 1975–1998 gmina leżała w województwie skierniewickim.
Źródła
- Róg myśliwski Zygmunta III Wazy – Instytut Polonika
- Jaktorów – Wikipedia
- Puszcza Jaktorowska – Wikipedia
- Historia, Położenie, Przyroda (Strefa Turysty) – Gmina Jaktorów
- Jaktorów (gmina) – Wikipedia
Sprawdzono 9 października 2026. Tekst napisała redakcja mGrodzisk na podstawie źródeł powyżej. Znasz więcej albo widzisz błąd? Napisz do nas.