Na placu Wolności w centrum Grodziska stoją dwa pomniki sprzed 1989 roku: Miejsce Straceń, upamiętniające rozstrzelanych przez Niemców w czasie okupacji zakładników, i pomnik Wolności i Zwycięstwa. Przy nich kończą się miejskie uroczystości rocznicowe.[1][2]
Miejsce Straceń
Pomnik upamiętnia stracenie 20 polskich zakładników w czasie okupacji niemieckiej. „Metamorfoza miasta” podaje datę 18 października 1943 roku, a Wikipedia – 18 listopada 1943 roku i dodaje, że byli to więźniowie Pawiaka; źródła różnią się więc co do miesiąca. Pomnik odsłonięto 25 września 1966 roku.[1][2]
Według Wikipedii w 1989 roku złożono przy pomniku urnę z prochami oficerów zamordowanych w Katyniu, a później dodano tablicę ku czci ofiar sowieckiego bombardowania miasta z 16 stycznia 1945 roku. W tym bombardowaniu zginęło, według historii miasta na stronie Ośrodka Kultury, blisko 300 osób zgromadzonych na targu (szerzej: historia Grodziska).[2][3]
W 207. rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja odsłonięto na placu trzy tablice: ku czci żołnierzy Armii Krajowej, 20 rozstrzelanych zakładników (18 października 1943) i ofiar bombardowania z 1945 roku. W 2016 roku, po renowacji pomnika, ustawiono przy nim kamienne tablice upamiętniające uczestników walk II wojny światowej oraz ofiary terroru hitlerowskiego i stalinowskiego.[1]
Pomnik Wolności i Zwycięstwa
Pomnik wzniesiono w 1919 roku dla uczczenia niepodległości; zniszczyły go niemieckie bomby pierwszego dnia II wojny światowej. Obecny odtworzono w 1984 roku jako pomnik Wolności i Zwycięstwa 1919 i 1945.[2][3]
Uroczystości i szlak pamięci
Przez kilka dekad przebieg miejskich uroczystości rocznicowych był podobny: msza w kościele św. Anny, przemarsz pod pomnik Wolności i Zwycięstwa i Miejsce Straceń, krótkie przemówienia, poczty sztandarowe i złożenie kwiatów. Od 2012 roku obchodzi się tu także Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych” – 1 marca 2017 roku hołd złożono w Miejscu Straceń, a potem na cmentarzu parafialnym.[1]
Pomnik w Miejscu Straceń zamyka edukacyjną „Ścieżkę – Szlakiem miejsc pamięci” (20 obiektów, od zajezdni EKD/WKD), opracowaną w 2016 roku przez Galerię „Radogoszcz” (willa „Radogoszcz”).[1]
Oś czasu
- 1919Wzniesienie pierwszego pomnika Wolności na placu Wolności.[2]
- 1 września 1939Niemieckie bomby niszczą pomnik Wolności na placu.[2][3]
- 1943Rozstrzelanie 20 zakładników w Grodzisku (źródła: 18 października albo 18 listopada).[1][2]
- 25 września 1966Odsłonięcie pomnika Miejsce Straceń na placu Wolności.[2]
- 1984Odtworzenie pomnika Wolności i Zwycięstwa.[2]
- 2016Renowacja pomnika Miejsca Straceń i nowe tablice kamienne.[1]
- 21 sierpnia 2022Otwarcie placu Wolności po przebudowie.[2]
Na miejscu dziś
Często pytacie
Miejsce Straceń i pomnik Wolności i Zwycięstwa (plac Wolności): pytania
2 pytania
Co upamiętnia Miejsce Straceń w Grodzisku Mazowieckim?
Rozstrzelanie 20 polskich zakładników przez Niemców w 1943 roku. Źródła podają 18 października albo 18 listopada.
Kiedy odsłonięto pomnik Miejsce Straceń?
25 września 1966 roku, według Wikipedii. W 2016 roku pomnik odnowiono.
Źródła
- Metamorfoza miasta. Grodzisk Mazowiecki 1989–2018 – Urząd Miejski w Grodzisku Mazowieckim
- Plac Wolności w Grodzisku Mazowieckim – Wikipedia
- Historia miasta – „Poznaj Grodzisk”, Poczekalnia PKP – Ośrodek Kultury Gminy Grodzisk Mazowiecki
Sprawdzono 9 października 2026. Tekst napisała redakcja mGrodzisk na podstawie źródeł powyżej. Znasz więcej albo widzisz błąd? Napisz do nas.