mGrodzisk

Przegląd

Patroni ulic Grodziska Mazowieckiego

Część ulic Grodziska Mazowieckiego nosi imiona i nazwiska osób, które zaznaczyły swoje związki z miastem lub miały zasługi dla jego rozwoju. Urząd Miejski wymienia w „Metamorfozie miasta” 21 takich nazw – od kompozytora Tadeusza Bairda po plac Króla Zygmunta Starego.[1]

Właściciele miasta

Plac Króla Zygmunta Starego przypomina władcę, który 22 lipca 1522 roku nadał wsi Grodzisko prawa miejskie (zob. prawa miejskie; hasło o samym placu: Plac Króla Zygmunta Starego). O prawa miejskie postarali się bracia Hieronim i Wojciech Okuniowie, którym poświęcono ulicę Braci Okuniów (zob. Grodziscy i Okuniowie).[1][2][3]

Ulica Mokronoskich (w źródłach też Mokronowskich) upamiętnia ród Mokronowskich, właścicieli Grodziska od 1623 roku. Ulica Henryka Skarbka nosi imię Henryka Skarbka – hrabiego, który w 1881 roku zaczął dzielić swój majątek na działki, co przyczyniło się do powstania letniska.[1][3][4]

Artyści i pisarze

Tadeusz Baird (1928–1981) – kompozytor urodzony w Grodzisku, współtwórca festiwalu Warszawska Jesień. Józef Chełmoński (1849–1914) – malarz, autor „Bocianów”, który od 1889 roku mieszkał w Kuklówce Zarzecznej tuż obok miasta. Adolf Dygasiński (1839–1902) – pisarz naturalista, zmarł w Grodzisku.[5][6][7]

Stanisław Rembek (1901–1985) – pisarz i nauczyciel; według Wikipedii okupację niemiecką spędził w Grodzisku przy ul. Plantowej, a swoje obserwacje z tych lat zawarł w „Dzienniku okupacyjnym”. Wśród patronów nowych ulic nadanych w latach 2001–2006 „Metamorfoza miasta” wymienia właśnie Dygasińskiego i Rembeka.[1][8]

Lekarze i społecznicy

Michał Bojasiński (1840–1894) – lekarz, założyciel zakładu wodoleczniczego w Jordanowicach, pochowany w Grodzisku. Jerzy Szpakowski – lekarz, żołnierz AK i naczelnik grodziskiego więzienia, zamordowany na Pawiaku za działalność konspiracyjną (m.in. prowadzenie tajnej drukarni); ulicę Urwaną nazwano jego imieniem w 1993 roku.[1][9]

Hipolit Szczerkowski (1895–1960) – grodziski nauczyciel i społecznik, patron Zespołu Szkół Specjalnych. Pedagoga Piotra Krupińskiego „Metamorfoza miasta” wymienia wśród zasłużonych osób pochowanych na grodziskim cmentarzu – o jego życiu publikacja nie pisze, więc nie ma jeszcze osobnego hasła.[1][10]

Ludzie Grodziska

Leonid Teliga (1917–1970) – żeglarz, pierwszy Polak, który samotnie opłynął świat; dzieciństwo spędził w Grodzisku. Witold Westfal – wieloletni dyrektor grodziskiego gimnazjum i liceum, którego imię nosi ulica przy Grodziskiej Hali Sportowej; w 1990 roku absolwenci zebrali się przy jego grobie, by założyć społeczną szkołę podstawową. Lech Zondek (1952–1985) – dorastał w Grodzisku, a następnie uczestniczył w wojnie afgańsko-radzieckiej i zmarł w Nuristanie w lipcu 1985 roku.[1][11][12]

Ks. Mikołaj Bojanek (1865–1935) – proboszcz i dziekan w Grodzisku, autor monografii parafii z 1917 roku. Ks. infułat Marian Tokarzewski – przedwojenny proboszcz parafii św. Anny; według Wikipedii z jego starań w 1927 roku wyremontowano kościół, a w 2014 roku przy kościele w Łąkach odsłonięto pomnik księdza.[1][13][14]

Walka o niepodległość i pamięć wojny

Gen. Leopold Okulicki ps. „Niedźwiadek” – ostatni dowódca Armii Krajowej, zamordowany w sowieckim więzieniu w 1946 roku. Nazwę ulicy wprowadzono uchwałą z 19 września 1990 roku, a 20 grudnia 1990 roku odsłonięto tablicę w Parku Skarbków, w pobliżu ostatniej kwatery generała (ul. Przejazdowa 8).[1]

Władysław Bartniak (1883–1911) – bojowiec PPS Frakcji Rewolucyjnej, który 17 czerwca 1910 roku dokonał w Grodzisku zamachu bombowego na naczelnika straży ziemskiej. Publikacja Urzędu Miejskiego nie opisuje patrona ulicy Bartniaka, więc utożsamienie go z tą postacią opiera się na zbieżności nazwiska i związku z miastem.[1][15]

Patroni do opisania

Na liście „Metamorfozy miasta” są też ulice Kierlańczyków i prof. K. Mloska. Publikacja nie wyjaśnia, o kogo chodzi, a w dostępnych źródłach nie udało się tego potwierdzić (indeks książki podaje przy drugiej nazwie imię Krzysztof), dlatego nie zamieszczamy ich biogramów. Sama książka zauważa, że brakuje opracowania, które przybliżyłoby mieszkańcom biografie wszystkich wymienionych osób.[1]

Jak nazywano ulice: 1989–2018

Po 1989 roku, już bez cenzury politycznej, można było honorować postaci związane z krajem i miastem. Od 1992 roku nowym ulicom nadawano nazwy według „klucza” osiedla; w 2001 roku Rada Miejska nazwała 21 ulic, a w latach 2003–2006 kolejnych 12.[1]

Uchwałą z 30 maja 2001 roku Rada ujednoliciła nazewnictwo ulic (załączono zapis nazw 316 ulic), zwłaszcza tam, gdzie nazwa zawierała samo nazwisko bez imienia. W Grodzisku przyjęto skrócony zapis „inicjał imienia i nazwisko”, np. ul. L. Teligi.[1]

W latach 2016–2017, na podstawie ustawy o zakazie propagowania komunizmu w nazwach obiektów publicznych, zmieniono w praktyce tylko jedną nazwę: ulica Przodowników Pracy okazała się przedłużeniem ulicy Pięknej i przejęła jej nazwę. Wojewoda mazowiecki zakwestionował jeszcze nazwę ulicy 17 Stycznia.[1]

Oś czasu

  1. 19 września 1990Rada nadaje jednej z ulic imię gen. Leopolda Okulickiego (uchwała nr 38/VII/90).[1]
  2. 30 maja 2001Rada Miejska ujednolica nazwy 316 ulic Grodziska (uchwała nr 357/2001).[1]
  3. 2016–2017W ramach „dekomunizacji przestrzeni publicznej” znika nazwa ul. Przodowników Pracy – jest włączona do ul. Pięknej.[1]

Często pytacie

Patroni ulic Grodziska Mazowieckiego: pytania

3 pytania

Od czego pochodzą nazwy ulic w Grodzisku Mazowieckim?

Część od osób związanych z miastem (Baird, Teliga, Chełmoński, Skarbek, Okuniowie), część od ogólnopolskich bohaterów, miejscowości, przyrody lub „charakteru” ulicy. Od 1992 roku nowym ulicom nadawano nazwy według klucza dla danego osiedla.

Czy w Grodzisku zmieniano nazwy ulic w ramach dekomunizacji?

W praktyce jedną: ulica Przodowników Pracy, będąca przedłużeniem ulicy Pięknej, otrzymała jej nazwę. Wojewoda zakwestionował jeszcze nazwę ulicy 17 Stycznia.

Dlaczego nazwy ulic zapisuje się z inicjałem imienia?

W Grodzisku Mazowieckim przyjęto skróconą formę zapisu nazw ulic: inicjał imienia i nazwisko; w 2001 roku Rada ujednoliciła też nazwy ulic zawierające samo nazwisko.

Źródła

  1. Metamorfoza miasta. Grodzisk Mazowiecki 1989–2018 – Urząd Miejski w Grodzisku Mazowieckim
  2. Album o Grodzisku Mazowieckim – Urząd Miejski w Grodzisku Mazowieckim
  3. Historia miasta – „Poznaj Grodzisk”, Poczekalnia PKP – Ośrodek Kultury Gminy Grodzisk Mazowiecki
  4. Aleksander Skarbek, polityk i społecznik – obrońca Lwowa – dzieje.pl (Maciej Ciechomski)
  5. Tadeusz Baird – Wikipedia
  6. Józef Chełmoński – Wikipedia
  7. Adolf Dygasiński – Wikipedia
  8. Stanisław Rembek – Wikipedia
  9. Michał Bojasiński – Wikipedia
  10. Kartoteka regionalna – Szczerkowski, Hipolit (1895–1960) – Biblioteka Publiczna Gminy Grodzisk Mazowiecki
  11. Leonid Teliga – Wikipedia
  12. Lech Zondek – Wikipedia
  13. Mikołaj Bojanek – Wikipedia
  14. Kościół św. Anny w Grodzisku Mazowieckim – Wikipedia
  15. Władysław Bartniak – Wikipedia

Sprawdzono 9 października 2026. Tekst napisała redakcja mGrodzisk na podstawie źródeł powyżej. Znasz więcej albo widzisz błąd? Napisz do nas.