mGrodzisk

Miejsce

Cmentarz parafialny w Grodzisku Mazowieckim

Cmentarz parafialny przy ul. Montwiłła to czynna nekropolia rzymskokatolicka w centrum Grodziska, zarządzana przez parafię św. Anny. Założono go w 1817 roku, a najstarsze pochówki pochodzą z 1819 roku. Leżą tu zasłużeni mieszkańcy miasta, żołnierze kilku wojen i ofiary okupacji.[1][2][3]

Założenie i dzieje

Rok założenia nie jest w źródłach jednoznaczny. Publikacja „Metamorfoza miasta” i Wikipedia podają rok 1817 i dodają, że pierwsze pochówki odbyły się po poświęceniu cmentarza – według Wikipedii przez księdza Klemensa Szaniawskiego, a najstarsze groby datuje ona na 27 września 1819 roku. Album o Grodzisku mówi o cmentarzu założonym w 1819 roku, z nagrobkami z XIX i początku XX wieku.[1][2][3]

Według Wikipedii najstarszy zachowany nagrobek pochodzi z 1842 roku, w 1866 roku teren obsadzono drzewami i krzewami oraz wzniesiono żelazne ogrodzenie z bramą, a obecną wielkość cmentarz osiągnął w 1925 roku. W czasie I wojny światowej Rosjanie wykorzystywali teren do celów artyleryjskich, a w 1915 roku Niemcy wydzielili na nim kwaterę dla własnych żołnierzy. W czasie II wojny Niemcy ekshumowali polskie groby, by powiększyć kwaterę niemiecką; jej granice znaczą do dziś betonowe słupki.[2]

Kto tu spoczywa

Poza grobami zwykłych mieszkańców są tu mogiły powstańców styczniowych, żołnierzy poległych w wojnie polsko-bolszewickiej 1920 roku i we wrześniu 1939 roku, zmarłych i pomordowanych w czasie okupacji, żołnierzy Armii Krajowej (w tym uczestników Powstania Warszawskiego) oraz ofiar sowieckiego bombardowania z 16 stycznia 1945 roku.[1]

Wśród pochowanych „Metamorfoza miasta” wymienia m.in. burmistrza Jana Wolframa, lekarza Michała Bojasińskiego, przemysłowca Jana Haeberlego, pedagoga Piotra Krupińskiego, nauczyciela i społecznika Hipolita Szczerkowskiego, lekarza dr. Mateusza Chełmońskiego i fotografika Stefana Deptuszewskiego. Wikipedia podaje też m.in. Józefa Moszyńskiego i Adama Chełmońskiego (1861–1924). Autorzy publikacji zwracają uwagę na nagrobki z różnych epok – rzeźby Chrystusa i Maryi, anioły płaczące nad grobami dzieci – które pozwalają prześledzić style sztuki sepulkralnej XIX i XX wieku.[1][2]

Miejsca pamięci

Pomnik-Mauzoleum żołnierzy Obwodu AK „Bażant”, Szarych Szeregów i innych organizacji niepodległościowych odsłonięto w 1982 roku. Obok stoi Krzyż Katyński. W jego sąsiedztwie 30 października 2010 roku odsłonięto tablicę poświęconą 96 ofiarom katastrofy smoleńskiej; na tablicy są m.in. nazwiska Janusza Krupskiego i kpt. Arkadiusza Protasiuka, związanych z Grodziskiem, oraz dwóch księży, którzy kiedyś służyli w parafii św. Anny.[1]

3 marca 2013 roku obok Krzyża Katyńskiego i tablicy smoleńskiej odsłonięto tablicę upamiętniającą Żołnierzy Wyklętych. W pobliżu jest też tablica pamięci grodziskich strażaków. Podczas obchodów Narodowego Dnia Pamięci „Żołnierzy Wyklętych” (1 marca) uczestnicy, po złożeniu kwiatów w Miejscu Straceń, przechodzą na cmentarz parafialny, by odwiedzić te miejsca (relacja z 2017 roku).[1]

Oś czasu

  1. 1817Założenie cmentarza parafialnego w Grodzisku (według Wikipedii poświęcił go ks. Klemens Szaniawski).[1][2]
  2. 27 września 1819Najstarsze pochówki na cmentarzu parafialnym.[2]
  3. 1866Cmentarz obsadzono drzewami i krzewami, powstało żelazne ogrodzenie z bramą.[2]
  4. 1925Cmentarz osiąga obecną wielkość.[2]
  5. 1982Odsłonięcie Pomnika-Mauzoleum żołnierzy Obwodu AK „Bażant”.[1]
  6. 30 października 2010Tablica ofiar katastrofy smoleńskiej przy Krzyżu Katyńskim.[1]
  7. 3 marca 2013Tablica Żołnierzy Wyklętych na cmentarzu parafialnym.[1]

Na miejscu dziś

  • Czynny cmentarz przy ul. Montwiłła, w centrum miasta, zarządzany przez parafię św. Anny.[1][2]
  • Przy Mauzoleum AK stoją Krzyż Katyński oraz tablice: smoleńska i Żołnierzy Wyklętych.[1]

Często pytacie

Cmentarz parafialny w Grodzisku Mazowieckim: pytania

3 pytania

Od kiedy istnieje cmentarz parafialny w Grodzisku Mazowieckim?

Założono go w 1817 roku, a pierwsze pochówki odbyły się w 1819 roku. Album o Grodzisku podaje jako rok założenia 1819.

Kto jest pochowany na cmentarzu w Grodzisku Mazowieckim?

Między innymi lekarz Michał Bojasiński, przemysłowiec Jan Haeberle, nauczyciel Hipolit Szczerkowski, fotograf Stefan Deptuszewski, a także powstańcy styczniowi i żołnierze AK.

Gdzie w Grodzisku jest Krzyż Katyński?

Na cmentarzu parafialnym, obok Pomnika-Mauzoleum żołnierzy Obwodu AK „Bażant”.

Źródła

  1. Metamorfoza miasta. Grodzisk Mazowiecki 1989–2018 – Urząd Miejski w Grodzisku Mazowieckim
  2. Cmentarz parafialny w Grodzisku Mazowieckim – Wikipedia
  3. Album o Grodzisku Mazowieckim – Urząd Miejski w Grodzisku Mazowieckim

Sprawdzono 9 października 2026. Tekst napisała redakcja mGrodzisk na podstawie źródeł powyżej. Znasz więcej albo widzisz błąd? Napisz do nas.