Grodzisk stał się miastem 22 lipca 1522 roku: król Zygmunt I Stary pozwolił wtedy, by wieś Grodzisko przekształciła się w miasto. Starali się o to bracia Hieronim i Wojciech Okuniowie, ówcześni właściciele; do dziś ta data jest świętem miasta i gminy.[1][2][3]
Od wsi do miasta
Przed 1522 rokiem Grodzisko było wsią z osadą targową przy lokalnym szlaku handlowym, od przełomu XIII i XIV wieku własnością rodziny Grodziskich. Ziemie te przypadały następnie w udziale Okuniom herbu Belina i to oni – bracia Hieronim i Wojciech – wykorzystali położenie osady oraz jej znaczenie handlowe, by uzyskać dla niej prawa miejskie (zob. Grodziscy i Okuniowie – dawni właściciele Grodziska).[1][2]
Wydany w 1522 roku akt Zygmunta I Starego zezwalał zmienić wieś w miasto, nadawał jej prawo magdeburskie i przywileje handlowe: targ tygodniowy w soboty oraz dwa jarmarki w roku – w dniu Wniebowzięcia Maryi (15 sierpnia) i we wspomnienie św. Tomasza Apostoła, patrona parafii (21 grudnia). Gminna publikacja podaje 22 lipca jako dzień nadania.[1][2][3]
Co to oznaczało
Według historyka z Ośrodka Kultury nadanie praw i wyznaczenie stałych dni handlowych oznaczało awans Grodziska do trzeciej kategorii miast Królestwa Polskiego. Rozwój zahamował pożar z 1540 roku, który zniszczył większość zabudowy, ale po odbudowie miasto zyskało opinię ośrodka handlu i przemiału zboża. Dalsze losy – utratę praw w XIX wieku i ich odzyskanie – opisuje hasło Utrata i odzyskanie praw miejskich (1870–1915).[2][4]
W legendzie, którą przytacza Wikipedia, król jadący na polowanie do puszczy jaktorowskiej miał się napić wody z grodziskiego źródełka i z zachwytu nakazać, by osadę uczynić miastem. Źródła historyczne o tym nie mówią – to podanie.[4]
Rocznice i święto miasta
Statut Gminy ustanawia dzień 22 lipca świętem miasta i gminy. Rocznicę nadania praw obchodzi się praktycznie co roku, a uroczyściej co pięć lat; część imprez – późniejsze Dni Grodziska Mazowieckiego – przeniesiono z lipca na wrzesień, bo w wakacje trudno było zebrać mieszkańców na festynach.[3]
W 2012 roku, w 490. rocznicę, otwarto zrewitalizowany Park Skarbków, Stawy Goliana i willę Radogoszcz. Rok 2022 gmina świętowała jako 500-lecie uzyskania praw miejskich; jednym z wydarzeń był Dzień Strażaków 4 maja 2022 przy Mediatece.[3][4][5]
Oś czasu
Często pytacie
Nadanie praw miejskich Grodziskowi (1522): pytania
3 pytania
Kiedy Grodzisk Mazowiecki dostał prawa miejskie?
22 lipca 1522 roku, z nadania króla Zygmunta I Starego. W XIX wieku miasto je straciło, a odzyskało w 1915 roku.
Kto starał się o prawa miejskie dla Grodziska?
Bracia Hieronim i Wojciech Okuniowie herbu Belina, ówcześni właściciele miejscowości.
Kiedy jest święto miasta Grodzisk Mazowiecki?
22 lipca, w rocznicę nadania praw miejskich – tak stanowi Statut Gminy.
Źródła
- Album o Grodzisku Mazowieckim – Urząd Miejski w Grodzisku Mazowieckim
- Historia miasta – „Poznaj Grodzisk”, Poczekalnia PKP – Ośrodek Kultury Gminy Grodzisk Mazowiecki
- Metamorfoza miasta. Grodzisk Mazowiecki 1989–2018 – Urząd Miejski w Grodzisku Mazowieckim
- Grodzisk Mazowiecki – Wikipedia
- Święto Strażaków w 500-lecie Grodziska Mazowieckiego – Komenda Powiatowa PSP w Grodzisku Mazowieckim (gov.pl), 2022
Sprawdzono 9 października 2026. Tekst napisała redakcja mGrodzisk na podstawie źródeł powyżej. Znasz więcej albo widzisz błąd? Napisz do nas.