Wojna dotarła do Grodziska 1 września 1939 roku, gdy niemieckie lotnictwo zbombardowało miasto. Okupacja niemiecka trwała do 17 stycznia 1945 roku.[1]
Wrzesień 1939
Pierwszego dnia wojny niemieckie lotnictwo nalatało na Grodzisk. Zniszczono budynki w śródmieściu, roztrzaskano pomnik Wolności stojący na rynku, a na cmentarzu parafialnym rozbito groby. Według Wikipedii pierwsza publiczna egzekucja – 11 osób – odbyła się 20 września 1939 roku w garbarni „Natalin”.[1][2]
Okupacja, getto i konspiracja
Mieszkańcy żyli w strachu, głodzie i biedzie, bez pracy i dostępu do nauki; dochodziło do aresztowań, łapanek i egzekucji. Niemal od razu po wkroczeniu okupanci zaczęli realizować plan eksterminacji ludności żydowskiej – w grudniu 1940 roku utworzono getto, a w lutym 1941 roku jego mieszkańców przesiedlono do Warszawy (szerzej: getto w Grodzisku).[1][3]
Zaprzysiężeni członkowie Armii Krajowej prowadzili akcje dywersyjne i zbrojne przeciw okupantowi, uprawiali sabotaż i utrudniali pracę aparatu administracyjnego. Źródła, z których korzystano, nie podają nazwy obwodu AK ani liczby żołnierzy.[1]
Styczeń 1945
Dzień przed zakończeniem okupacji, 16 stycznia 1945 roku, miasto zbombardowali radzieccy lotnicy; zginęło blisko 300 osób zebranych na rynku w dzień targowy. Okupacja skończyła się 17 stycznia 1945 roku, gdy do Grodziska weszła dywizja piechoty 61 Armii I Frontu Białoruskiego.[1][2]
Pamięć
Miejskie uroczystości rocznicowe prowadzą pod pomnik Wolności i Zwycięstwa oraz do pomnika w Miejscu Straceń na placu Wolności (zob. Miejsce Straceń).[4]
Oś czasu
Często pytacie
II wojna światowa w Grodzisku Mazowieckim: pytania
2 pytania
Kiedy skończyła się okupacja niemiecka w Grodzisku Mazowieckim?
17 stycznia 1945 roku, gdy do miasta weszła dywizja 61 Armii I Frontu Białoruskiego.
Co działo się w Grodzisku 1 września 1939?
Niemieckie lotnictwo zbombardowało miasto: zniszczono budynki w śródmieściu i pomnik Wolności na rynku.
Źródła
- Historia miasta – „Poznaj Grodzisk”, Poczekalnia PKP – Ośrodek Kultury Gminy Grodzisk Mazowiecki
- Grodzisk Mazowiecki – Wikipedia
- Getto w Grodzisku Mazowieckim – Wikipedia
- Metamorfoza miasta. Grodzisk Mazowiecki 1989–2018 – Urząd Miejski w Grodzisku Mazowieckim
Sprawdzono 9 października 2026. Tekst napisała redakcja mGrodzisk na podstawie źródeł powyżej. Znasz więcej albo widzisz błąd? Napisz do nas.