mGrodzisk

Zabytek

Fabryka „Słoń” (Fabryka Tarcz Ściernych)

Fabryka „Słoń” to zakład wyrobów ściernych założony w 1897 roku w Grodzisku przez Jana Haeberlego, późniejsza Fabryka Tarcz Ściernych. Po zakładzie zostały willa Haeberlego i wspomnienie klubu „Słoń” przy ul. 1 Maja.[1][2][3]

Od osełek do tarcz ściernych

Początki fabryki sięgają 1897 roku. Jan Haeberle założył ją na terenie, na którym w tym samym roku wzniósł dla siebie willę – mieszkanie i biuro przedsiębiorstwa. Pierwsze wyroby to osełki do kos i do użytku domowego.[1][2][4]

Publikacja Urzędu Miejskiego z 2018 roku nazywa Fabrykę Tarcz Ściernych najstarszym w Polsce zakładem produkującym narzędzia ścierne. Po II wojnie światowej zakład upaństwowiono, a pod koniec lat 80. wchodził w skład Kombinatu Przemysłu Narzędziowego „VIS”.[2][3]

Fabryka pojawia się też w historii kultury miasta: na jej terenie przy ul. 1 Maja działał Dom Kultury „Słoń”, w którym do 1989 roku miał siedzibę Miejsko-Gminny Ośrodek Propagandy i Kultury, a po 1989 roku klub „Słoń” z zabawami, koncertami i spotkaniami.[3]

Po 1989 roku

W 1990 roku zakład odzyskał samodzielność jako przedsiębiorstwo państwowe, wyodrębnione z Kombinatu „VIS”. W latach 1993–1994 zatrudniał 210–250 osób, a w 1994 roku ogłosił przetarg na sprzedaż kilku budynków fabrycznych; od lat 90. zmniejszał stopniowo zajmowaną powierzchnię.[3]

W 2014 roku fabrykę kupiła firma Pentar Abrasives. Publikacja miejska z 2018 roku pisze, że produkcja odbywa się w niewielkiej części dawnego zakładu, a symbolem dawnej zabudowy pozostaje willa Haeberlego. Ta sama publikacja w innym miejscu wspomina o likwidacji zakładu przy ul. 1 Maja i rozbiórce zabudowań poprzemysłowych z wyjątkiem willi, a Wikipedia określa Fabrykę Tarcz Ściernych „Słoń” jako obecnie nieistniejącą. Źródła nie są więc zgodne co do tego, czy i w jakiej formie wytwarzanie trwa.[3][5]

Oś czasu

  1. 1897Jan Haeberle zakłada fabrykę „Słoń” i buduje willę.[1][2][4]
  2. 1990Fabryka Tarcz Ściernych odzyskuje samodzielność jako przedsiębiorstwo państwowe.[3]
  3. 1994Przetarg na sprzedaż kilku budynków fabrycznych.[3]
  4. 2014Fabrykę kupuje firma Pentar Abrasives.[3]

Na miejscu dziś

  • Z dawnej zabudowy zachowała się willa Haeberlego, remontowana na terenie osiedla mieszkaniowego. Stan samej fabryki źródła opisują różnie (zob. wyżej).[1][3][5]

Często pytacie

Fabryka „Słoń” (Fabryka Tarcz Ściernych): pytania

3 pytania

Co produkowała fabryka Słoń w Grodzisku?

Od 1897 roku osełki do kos i do użytku domowego, później wyroby ścierne, m.in. z elektrokorundu i węglika krzemu, w zakładzie znanym jako Fabryka Tarcz Ściernych.

Kto założył fabrykę Słoń?

Jan Haeberle, konstruktor i przemysłowiec, w 1897 roku.

Czy Fabryka Tarcz Ściernych w Grodzisku nadal działa?

Źródła się różnią: publikacja miejska z 2018 roku wspomina o produkcji w niewielkiej części dawnego zakładu (od 2014 roku właścicielem jest Pentar Abrasives), a Wikipedia podaje, że fabryka już nie istnieje.

Źródła

  1. Stała wśród nowych bloków i niszczała. Teraz zabytkowa willa z 1897 roku dostanie nowe życie – PropertyNews.pl
  2. Jaka przyszłość czeka willę Haeberlego? – Grodzisk News, 2021
  3. Metamorfoza miasta. Grodzisk Mazowiecki 1989–2018 – Urząd Miejski w Grodzisku Mazowieckim
  4. Willa Haeberlego – EBB Nieruchomości
  5. Grodzisk Mazowiecki – Wikipedia

Sprawdzono 9 października 2026. Tekst napisała redakcja mGrodzisk na podstawie źródeł powyżej. Znasz więcej albo widzisz błąd? Napisz do nas.