Podkowa Leśna to miasto-ogród w powiecie grodziskim, założone w 1925 roku jako miejscowość willowa wokół stacji elektrycznej kolejki dojazdowej. Prawa miejskie ma od przełomu 1968 i 1969 roku, a dziś mieszka tu około 3,8 tysiąca osób.[1][2]
Powstanie miasta-ogrodu
Tereny Podkowy należały do Stanisława Wilhelma Lilpopa, syna współzałożyciela fabryki „Lilpop, Rau i Loewenstein”. Za początek miasta uznaje się 9 kwietnia 1925 roku, gdy Lilpop, koncern „Siła i Światło” oraz Bank Związku Spółek Zarobkowych założyli spółkę „Miasto Ogród Podkowa Leśna”, która miała sprzedawać działki.[1][2]
W tym samym roku powstał plan urbanistyczny Antoniego Jawornickiego: koncentryczne ulice-aleje wokół stacji kolejki. Źródła porównują układ do angielskiego Letchworth i opisują go jako podkowę z dworcem pośrodku; lasy otaczają miasto z trzech stron. Według Wikipedii Podkowę pomyślano jako miejscowość willową dla wyższych urzędników i inteligencji – nie dla „zwykłego człowieka”, jak zauważa serwis World Garden Cities.[1][3]
Kolejka i kościół-ogród
Rozwój miasta wiązał się z Elektryczną Koleją Dojazdową, dzisiejszą Warszawską Koleją Dojazdową. Linię do Podkowy otwarto w 1927 roku, a trzy przystanki – Wschodnia, Główna i Zachodnia – powstawały stopniowo do 1936 roku. Pas ziemi pod tory Lilpop przekazał kolei bez dopłaty. Zob. też kolej w Grodzisku.[1][3]
Pomysł kościoła w mieście-ogrodzie zgłosił w 1932 roku Komitet Budowy Kościoła. Projekt wykonał prof. Bruno Zborowski, kamień węgielny położono 11 listopada 1932 roku, a gotową świątynię św. Krzysztofa arcybiskup Antoni Szlagowski poświęcił 5 listopada 1933 roku. Według serwisu „Gościa Warszawskiego” zbudowali ją sami mieszkańcy ze zbiórek. W latach 1985–1988 kościół rozbudowano.[2]
Wojna, lata powojenne i prawa miejskie
Po upadku powstania warszawskiego Podkowa i Milanówek przyjęły dziesiątki tysięcy uchodźców z Warszawy; ponieważ był tu też znaczny element dowództwa AK, miejscowości na linii kolejki nazywano „Małym Londynem”. W czasie wojny w Podkowie, m.in. w Stawisku, ukrywano też Żydów. O sąsiednim mieście: Milanówek.[1]
Gminę Podkowa Leśna utworzono 1 lipca 1948 roku. Miejscowość zyskała status osiedla 1 stycznia 1957 roku, a 31 grudnia 1968 roku nadano jej prawa miejskie; w opracowaniach i na stronach statystycznych najczęściej podaje się rok 1969. W 1981 roku układ urbanistyczny miasta wpisano do rejestru zabytków.[1][2][3][5]
Zieleń, zabytki i Stawisko
W granicach miasta leżą trzy rezerwaty: Parów Sójek, rezerwat im. Bolesława Hryniewieckiego i Zaborów im. Witolda Tyrakowskiego. Wikipedia wymienia też Aleję Lipową z blisko setką lip-pomników przyrody oraz wille wpisane do rejestru zabytków.[1][6]
W Podkowie leży Stawisko, dawny dom Jarosława Iwaszkiewicza, dziś muzeum. W 2025 roku miasto obchodziło stulecie założenia. Podkowa tworzy z Milanówkiem i Brwinowem tzw. podwarszawskie trójmiasto ogrodów.[1][2][7]
Oś czasu
- 9 kwietnia 1925Założenie spółki „Miasto Ogród Podkowa Leśna”; powstaje plan Antoniego Jawornickiego.[1][2]
- 1927Otwarcie linii EKD (dziś WKD) przez Podkowę Leśną.[1][3]
- 5 listopada 1933Poświęcenie kościoła św. Krzysztofa w Podkowie Leśnej.[2]
- 1 lipca 1948Utworzenie gminy Podkowa Leśna.[5]
- 31 grudnia 1968Podkowa Leśna otrzymuje prawa miejskie (w źródłach często rok 1969).[1][2]
- 1981Układ urbanistyczny Podkowy Leśnej wpisany do rejestru zabytków.[1][3]
- 2025Stulecie założenia miasta-ogrodu.[2]
Na miejscu dziś
Często pytacie
Podkowa Leśna: pytania
3 pytania
Kiedy powstała Podkowa Leśna?
Za początek miasta uznaje się 9 kwietnia 1925 roku, gdy założono spółkę „Miasto Ogród Podkowa Leśna”. Plan miasta zaprojektował Antoni Jawornicki, a EKD (dziś WKD) dojechała tu w 1927 roku.
Od kiedy Podkowa Leśna jest miastem?
Prawa miejskie nadano 31 grudnia 1968 roku; w większości opracowań podaje się rok 1969. Wcześniej, od 1957 roku, była osiedlem.
Co zobaczyć w Podkowie Leśnej?
Muzeum w Stawisku, kościół św. Krzysztofa z ogrodem, Aleję Lipową, wille w układzie miasta-ogrodu i rezerwaty przyrody, m.in. Parów Sójek.
Źródła
- Podkowa Leśna – Wikipedia
- 100-lecie miasta-ogrodu. Tort na jubileusz Podkowy Leśnej – Gość Warszawski, 2025-04-06
- Podkowa Lesna, Warsaw, Poland – World Garden Cities
- Podkowa Leśna w liczbach (dane GUS) – polskawliczbach.pl
- Powiat grodziskomazowiecki – Wikipedia
- Powiat grodziski (województwo mazowieckie) – Wikipedia
- Historia domu w Stawisku – Muzeum im. Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów w Stawisku
Sprawdzono 9 października 2026. Tekst napisała redakcja mGrodzisk na podstawie źródeł powyżej. Znasz więcej albo widzisz błąd? Napisz do nas.