mGrodzisk

Miejscowość

Budy Zosine

Budy Zosine to wieś sołecka w gminie Jaktorów, w powiecie grodziskim, około 3 km od Jaktorowa. Tu 29 września 1944 roku Niemcy rozbili Grupę AK „Kampinos”, a w 2021 roku we wsi mieszkało 336 osób.[1][2][3]

Budy Zosine – co słychać

Nazwa i dawne dzieje

Wieś bywała zapisywana jako Budy-Zosiny, Budy Zosiny lub Budy Zosińskie. W Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego „Budy” to nazwa znacznego obszaru po wyciętych lasach w powiecie błońskim; w jego obrębie wymieniono m.in. wieś Budy Zosina, w której naliczono 609 mieszkańców. W latach 1975–1998 miejscowość należała do województwa skierniewickiego.[1][2]

Ostatnia bitwa Grupy „Kampinos”

Pod koniec powstania warszawskiego, 27 września 1944 roku, Grupa „Kampinos” wymaszerowała z Puszczy Kampinoskiej i próbowała dotrzeć w Góry Świętokrzyskie. Dwa dni później, podczas próby przekroczenia linii kolejowej Warszawa – Żyrardów, została otoczona przez Niemców w rejonie Bud Zosinych i po całodziennej walce rozbita; straciła według Wikipedii ok. 150–200 poległych, ok. 120 rannych i 150 wziętych do niewoli. Wielu żołnierzom udało się jednak wyrwać z okrążenia.[1][3]

Wikipedia nazywa bitwę pod Jaktorowem prawdopodobnie największą bitwą partyzancką II wojny światowej na ziemiach polskich na zachód od Wisły. O okolicznościach bitwy i o samym Jaktorowie zob. Jaktorów, a o lasach, w których rozgrywały się walki – Puszcza Jaktorowska.[3]

Cmentarz i aleja lipowa

Cmentarz żołnierzy AK z Grupy „Kampinos” powstał we wsi w 1946 roku; większe prace porządkowe prowadzono w 1964 i 2004 roku. Według danych Narodowego Instytutu Dziedzictwa z 2017 roku we wsi znajduje się jeden obiekt w rejestrze zabytków: cmentarz z II wojny światowej (1939–1945), wpisany 22 grudnia 1992 roku.[1][2]

Do ochrony przyrody należy we wsi aleja lipowa Armii Krajowej, uznana za pomnik przyrody (skupisko drzew) 21 kwietnia 2016 roku według Centralnego Rejestru Form Ochrony Przyrody.[2]

Budy Zosine dziś

Wikipedia wspomina o mieszczącym się we wsi ośrodku Monaru, w którym osoby uzależnione od narkotyków leczą się metodą społeczności terapeutycznej, w budynku dawnej szkoły. Według GUS w 2024 roku we wsi było 50 podmiotów w rejestrze REGON, a od 1998 do 2021 roku liczba mieszkańców zmalała o 12,3%.[1][2]

Oś czasu

  1. 27 września 1944Grupa AK „Kampinos” wymaszerowuje z Puszczy Kampinoskiej w stronę Gór Świętokrzyskich.[1]
  2. 29 września 1944Niemcy okrążają i rozbijają Grupę „Kampinos” w rejonie Bud Zosinych.[1][3]
  3. 1946Powstaje cmentarz żołnierzy Grupy „Kampinos”.[1]
  4. 22 grudnia 1992Cmentarz z II wojny światowej wpisany do rejestru zabytków.[2]
  5. 21 kwietnia 2016Aleja lipowa Armii Krajowej zostaje pomnikiem przyrody.[2]

Na miejscu dziś

  • We wsi jest cmentarz żołnierzy Grupy „Kampinos” z tablicą informacyjną oraz aleja lipowa Armii Krajowej.[1][2]

Na co dzień: Budy Zosine

Często pytacie

Budy Zosine: pytania

4 pytania

Gdzie leżą Budy Zosine?

W gminie Jaktorów w powiecie grodziskim, około 3 km od Jaktorowa i około 9,5 km od Grodziska Mazowieckiego.

Co wydarzyło się w Budach Zosinych w 1944 roku?

29 września 1944 roku Niemcy otoczyli i rozbili Grupę AK „Kampinos” – była to ostatnia bitwa tego zgrupowania.

Ile mieszkańców mają Budy Zosine?

336 według Narodowego Spisu Powszechnego z 2021 roku.

Czy cmentarz w Budach Zosinych jest zabytkiem?

Tak – cmentarz z II wojny światowej wpisano do rejestru zabytków 22 grudnia 1992 roku.

Źródła

  1. Budy Zosine – Wikipedia
  2. Wieś Budy Zosine w liczbach (dane GUS: NSP 2021, REGON; zabytki z rejestru NID; cytat z Słownika geograficznego Królestwa Polskiego, t. I, s. 442) – polskawliczbach.pl
  3. Bitwa pod Jaktorowem – Wikipedia

Sprawdzono 17 listopada 2026. Tekst napisała redakcja mGrodzisk na podstawie źródeł powyżej. Znasz więcej albo widzisz błąd? Napisz do nas.